حضرت خدیجه(علیها السلام) از نگاه اندیشمندان اهل‌سنت
1397/3/5
به مناسبت سالروز وفات حضرت خدیجه سلام الله علیها
حضرت خدیجه(علیها السلام) از نگاه اندیشمندان اهل‌سنت
اُمّ‌المؤمنين، حضرت خديجه كبري (سلام الله علیها) دختر «خُوَيْلِدِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قُصَيِّ» نخستين همسر رسول خاتم حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) از زنان شريف، اصيل و نامدار عرب و اسلام مي‌باشد.

اُمّ‌المؤمنين، حضرت خديجه كبري (سلام الله علیها) دختر «خُوَيْلِدِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قُصَيِّ»[1] نخستين همسر رسول خاتم حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) از زنان شريف، اصيل و نامدار عرب و اسلام مي‌باشد. در این نوشتار مختصر گوشه‌ای از مناقب و فضائل حضرت خدیجه (سلام الله علیها)، در برخی از کتاب‌های اهل‌سنت بیان خواهد شد.

1) صحيح بخاري:

«عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ رضى الله عنه قَالَ أَتَى جِبْرِيلُ النَّبِىَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ خَدِيجَةُ قَدْ أَتَتْ مَعَهَا إِنَاءٌ فِيهِ إِدَامٌ أَوْ طَعَامٌ أَوْ شَرَابٌ، فَإِذَا هِىَ أَتَتْكَ فَاقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنْ رَبِّهَا وَمِنِّى، وَبَشِّرْهَا بِبَيْتٍ فِى الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ، لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ؛[2] جبرئیل نزدیک رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آمد و گفت: ای رسول خدا! این خدیجه است که دارد می‌آید نزد شما، همراه او ظرفی از غذا و آب است. زمانی که خدیجه آمد نزد تو، از طرف خدا و از طرف من (جبرئیل) به او سلام برسان و او را بشارت بده که خداوند برای او در بهشت خانه‌ای از تارهای طلا در نظر گرفته است و در آنجا هیچ مشقت و ناراحتی وجود ندارد.

ابن حجر عسقلانی در کتاب «الإصابة في تمييز الصحابة» در شرح حال حضرت خدیجه به حدیث فوق اشاره کرده و می‌نویسد:

«أنها خرجت تلتمس رسول الله صلى الله عليه و سلم بأعلى مكة ومعها غذاؤه فلقيها جبريل في صورة رجل فسألها عن النبي صلى الله عليه و سلم فهابته وخشيت أن يكون بعض من يريد أن يغتاله فلما ذكرت ذلك للنبي صلى الله عليه و سلم قال لها هو جبريل وقد أمرني أن أقرأ عليك السلام وبشرها ببيت في الجنة من قصب لا صخب فيه ولا نصب؛[3] همانا حضرت خدیجه روزی برای رسول خدا (صلی الله علیه و آله) غدایی تهیه کرده بود و به دنبال آن حضرت بود که (از ترس مشرکان قریش) در کوه‌های اطراف مکه مخفی شده بود. در این هنگام حضرت جبرئیل در قیافه‌ی مردی ناشناس، خدیجه را دید، از او سؤال نمود که نبی خدا (صلی الله علیه و آله) کجاست؟ خدیجه ترسید که مبادا وی جزء کسانی باشد که قصد ترور رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را دارند؛ لذا وقتی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را ملاقات نمود، قضیه را به عرض وی رساند، پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) گفت: او حضرت جبرئیل بود و به من دستور داد که به تو سلام برسانم و بشارت داد که خداوند در بهشت برای تو خانه‌ای از طلا در نظر گرفته است که و در آنجا هیچ مشقت و ناراحتی وجود ندارد.

2) صحیح مسلم:

«عَنْ أَبِي زُرْعَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ أَتَى جِبْرِيلُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ خَدِيجَةُ قَدْ أَتَتْكَ مَعَهَا إِنَاءٌ فِيهِ إِدَامٌ أَوْ طَعَامٌ أَوْ شَرَابٌ فَإِذَا هِيَ أَتَتْكَ فَاقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلَامَ مِنْ رَبِّهَا عَزَّ وَجَلَّ وَمِنِّي وَبَشِّرْهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لَا صَخَبَ فِيهِ وَلَا نَصَبَ»؛[4] جبرئیل نزدیک رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آمد و گفت: ای رسول خدا! این خدیجه است که دارد می‌آید نزد شما، همراه او ظرفی از غذا و آب است. زمانی که خدیجه آمد نزد تو، از طرف خدا و از طرف من (جبرئیل) به او سلام برسان و او را بشارت بده که خداوند برای او در بهشت خانه‌ای از تارهای طلا در نظر گرفته است و در آنجا هیچ مشقت و ناراحتی وجود ندارد.

 3) مسند احمد

«عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ خَطَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِى الأَرْضِ أَرْبَعَةَ خُطُوطٍ قَالَ «أَتَدْرُونَ مَا هَذَا». قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم «أَفْضَلُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ وَفَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ وَمَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ بِنْتُ مُزَاحِمٍ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ»؛[5] رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با انگشتان خود روی زمین چهار خط کشید و فرمود: آیا می‌دانی معنای این چیست؟ گفتند: خدا و رسولش بهتر می‌دانند. فرمود: با فضیلیت‌ترین زنان اهل بهشت، خدیجه دختر خویلد، فاطمه دختر محمد (صلی الله علیه و آله)، مریم دختر عمران و آسیه دختر مزاحم، همسر فرعون است.

4) مستدرک حاکم

الف) «عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أُمِرْتُ أَنْ أُبَشِّرَ خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لَا صَخَبَ فِيهِ وَلَا نَصَبَ» «هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ عَلَى شَرْطِ مُسْلِمٍ، وَلَمْ يُخَرِّجَاهُ»؛[6] خدا به من دستور داد که به خدیجه بشارت دهم که برای او در بهشت خانه‌ای از تارهای طلا در نظر گرفته است و در آنجا هیچ مشقت و ناراحتی وجود ندارد.

این حدیث بر شرط مسلم، صحیح است؛ ولی آن را در کتاب خود نیاورده است.

ب) «عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أُمِرْتُ أَنْ أُبَشِّرَ خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ»؛[7] پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: خدا به من دستور داد که به خدیجه بشارت دهم که برای او در بهشت خانه‌ای از تارهای طلا در نظر گرفته است.

ج) «عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ: قَالَتْ عَائِشَةُ لِفَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَلَا أُبَشِّرُكَ، أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: سَيِّدَاتُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ أَرْبَعٌ: مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وَفَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَخَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ، وَآسِيَةُ.»؛ [8] از پیامبر(صلی الله علیه و آله) شنیدم که فرمود: سرور زنان اهل بهشت چهار نفر هستند، مریم دختر عمران، فاطمه دختر محمد (صلی الله علیه و آله)، خدیجه دختر خویلد و آسیه.

د) «عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: «مَا حَسَدْتُ امْرَأَةً مَا حَسَدْتُ خَدِيجَةَ، وَمَا تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا بَعْدَ مَا مَاتَتْ، وَذَلِكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَشَّرَهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لَا صَخَبَ فِيهِ وَلَا نَصَبَ»، «هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ عَلَى شَرْطِ الشَّيْخَيْنِ، وَلَمْ يُخَرِّجَاهُ»؛[9] آن طوری که به خدیجه حسد می‌ورزیدم، به هیچ زنی حسد نمی‌ورزیدم و پیامبر (صلی الله علیه و آله) با من ازدواج نکرد، مگر بعد از فوت خدیجه و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) درباره خدیجه فرمود: خداوند خدیجه را به خانه‌ای در بهشت مژده داده است که در آنجا هیچ مشقت و ناراحتی وجود ندارد. «این حدیث بنابر شرط شیخین(بخاری و مسلم) صحیح است؛ ولی آن را روایت نکرده‌اند.

5) مجمع الزوائد

«وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «سَيِّدَاتُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ بَعْدَ مَرْيَمَ بِنْتِ عِمْرَانَ: فَاطِمَةُ، وَخَدِيجَةُ، ثُمَّ آسِيَةُ بِنْتُ مُزَاحِمٍ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ» رَوَاهُ الطَّبَرَانِيُّ فِي الْأَوْسَطِ وَالْكَبِيرِ بِنَحْوِهِ، إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: وَآسِيَةُ. وَرِجَالُ الْكَبِيرِ رِجَالُ الصَّحِيحِ.»؛ [10] پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: سروران زنان اهل بهشت، بعد از مریم دختر عمران، فاطمه و خدیجه و بعد آسیه همسر فرعون، می‌باشند.

6) سیر اعلام النبلاء

الف) «عَنْ أَنَسٍ: (خَيْرُ نِسَاءِ العَالَمِيْنَ: مَرْيَمُ، وَآسِيَةُ، وَخَدِيْجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ، وَفَاطِمَةُ).»؛ [11] بهترین زنان دنیا، مریم و آسیه و خدیجه دختر خویلد و فاطمه است.

ب) «عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: قَالَ رَسُوْلُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (سيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الجَنَّةِ بَعْدَ مَرِيْمَ: فَاطِمَةُ، وَخَدِيْجَةُ، وَامْرَأَةُ فِرْعَوْنَ؛ آسِيَةُ)»؛ [12] پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: سرو زنان اهل بهشت، بعد از مریم، فاطمه و خدیجه و همسر فرعون آسیه، می‌باشند. 

7) كنز العمال في سنن الأقوال والأفعال

«خير نساء العالمين أربع: مريم بنت عمران وخديجة بنت خويلد وفاطمة بنت محمد وآسية امرأة فرعون»؛[13] بهترین زنان دنیا، چهار نفرند؛ مریم دختر عمران، خدیجه دختر خویلد، فاطمه دختر محمد (صلی الله علیه و آله) آسیه همسر فرعون.

8) البداية والنهاية،أبو الفداء إسماعيل بن عمر بن كثير القرشي البصري ثم الدمشقي (م774هـ)

«وَفِي صَحِيحِ الْبُخَارِيِّ [14] أَيْضًا عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كَمُلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وَخَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ، وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ؛ [15] در کتاب صحیح بخاری از ابو موسی نقل شده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: بسیاری از مردان کامل شدند ولی از زنان فقط سه نفر کامل شدند، مریم دختر عمران، خدیجه دختر خویلد و آسیه همسر فرعون و فضیلت عایشه بر دیگر زنان مثل فضیلت آبگوشت بر سایر غذاها است.

.............................................................................................................................................................

پی‌نوشت:

[1] «عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: هِيَ خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قُصَيِّ بْنُ كِلابِ بْنِ مُرَّةَ بْنِ كَعْبِ بْنِ لؤي بن غالب بْنِ فِهْرِ بْنِ مَالِكِ بْنِ النَّضْرِ بْنِ كنانة»، الطبقات الكبرى، محمد بن سعد، ج8، ص14.

 [2]صحيح البخاري، البخاری، ج4، ص231، بَاب قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى (يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلَامَ اللَّهِ) و ج2، ص203، بَاب مَتَى يَحِلُّ الْمُعْتَمِرُ.  

[3] الإصابة، ابن حجر، ج8، ص102، ش11092.

[4] صحيح مسلم، مسلم النيسابوري، ج7، ص133،‌ بَاب فَضَائِلِ خَدِيجَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهَا.

[5] مسند احمد، احمد بن حنبل، ج1، ص293

[6] المستدرك، الحاكم النيسابوري، ج3، ص185.

[7] همان.

[8] همان، ج3، ص186.

[9] همان.

[10] مجمع الزوائد، الهيثمي، ج9، ص201.

[11] سير أعلام النبلاء، الذهبي، ج2، ص117.

[12] همان.

[13] كنز العمال، المتقي الهندي، ج12، ص143، ش34402.

[14] این حدیث در صحیح بخاری(ج4، ص132، باب الثَّرِيدِ) چنین آمده است: «عَنْ أَبِى مُوسَى الأَشْعَرِىِّ عَنِ النَّبِىِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: كَمَلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ، وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ؛ ابو موسی از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نقل می‌کند که فرمود: بسیاری از مردان کامل شدند ولی از زنان کامل نشدند، مگر مریم دختر عمران، و آسیه همسر فرعون و فضیلت عایشه بر دیگر زنان مثل فضیلت آبگوشت بر سایر غذاها است.

[15] البداية والنهاية، ابن كثير، ج8، ص100.

.............................................................................................................................................................

منابع و مآخذ:

  1. الإصابة، ابن حجر، تحقيق: الشيخ عادل أحمد عبد الموجود، الشيخ علي محمد معوض، الأولى، دار الكتب العلمية، بيروت، 1415.
  2. البداية والنهاية، ابن كثير، تحقيق: تحقيق وتدقيق وتعليق: علي شيري، الأولى، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1408- 1988م.
  3. سير أعلام النبلاء، الذهبي، تحقيق: تحقيق وتخريج وتعليق: شعيب الأرنؤوط، التاسعة، مؤسسة الرسالة، بيروت، 1413- 1993م.
  4. صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل بن إبراهيم بن المغيرة البخاري، أبو عبد الله (م256هـ)، دار الفكر للطباعة والنشر والتوزيع، 1401- 1981م.
  5. صحيح مسلم، مسلم بن الحجاج أبو الحسن القشيري النيسابوري (م261هـ)،‌ دار الفكر، بيروت، بی‌تا.
  6. الطبقات الكبرى، محمد بن سعد(م230)، دار صادر – بيروت
  7. كنز العمال، المتقي الهندي، تحقيق: ضبط وتفسير: الشيخ بكري حياني/ تصحيح وفهرسة: الشيخ صفوة السقا، مؤسسة الرسالة، بيروت، 1409- 1989م.
  8. مجمع الزوائد، الهيثمي، دار الكتب العلمية، بيروت 1408- 1988م.
  9. المستدرك، الحاكم النيسابوري، تحقيق: إشراف: يوسف عبد الرحمن المرعشلي، بی‌تا، بی‌جا.
  10. مسند احمد، احمد بن حنبل، (م241)، دار صادر، بيروت.

آخرین کتاب ها