اولویت جهاد با دشمن قریب
1397/5/18
اولویت جهاد با دشمن قریب
اولویت جهاد با دشمن قریب
چکیده داعش «الدوله الاسلامیه فی العراق و الشام» با نام اختصاری داعش که در زبان فارسی به معنای حکومت اسلامی عراق و شام می‌باشد، به یکی از گروه‌های تکفیری گفته می‌شود که خود را از پیروان سلف صالح دانسته و ادعای خلافت جهانی دارند. در حال حاضر این گروه، تغییر نام داده و در مناطق تحت کنترل خود از نام «دولت اسلامی» استفاده کرده، برای کسانی که از کلمه‌ی داعش برای این گروه استفاده نمایند، هفتاد و پنج ضربه شلاق در نظر گرفته شده است. از جمله مبانی این گروه، تمسک به آیات قرآن می‌باشد که در این مقاله آیه‌ی123سوره توبه که مورد استناد این گروه برای تکفیر مسلمانان می‌باشد، مورد نقد و بررسی قرار گرفته می‌گیرد.

اولویت جهاد با دشمن قریب

 

عیسی بامری

فارغ التحصیل سطح سه، موسسه آموزشی – پژوهشی مذاهب اسلامی


واژگان کلیدی: جهاد، قریب، سیره‌ی صحابه در جهاد

مقدمه

جریان‌های تکفیری مانند داعش به تبعیت از رهبران فکری شان، معتقدند که بر اساس قرآن و سنت، مسلمانان مأمور به مبارزه با اسرائیل یا یهود نشده‌اند، بلکه اولویت جهاد با مسلمانانی است که به جهل و شرک گرفتار شده‌اند. از نظر این سازمان تروریستی، همه‌ی مسلمانان اعم از شیعه وسنی که از تفکرات وهابیت پیروی نمی‌کنند مشرک، مرتد یا در زمره‌ی منافقین قرار می‌گیرند که براساس مفاهیم دینی قتال و ستیز با دشمنان نزدیک (مسلمانان منافق) بر جنگ و قتال با دشمنان دور (کفار) اولویت دارد. وقتی از برخی سرکردگان فکری این گروه پرسیده شده است که چرا شما به جای جنگ در کشورهای عراق و سوریه که مسلمان هستند، به یاری و کمک ملت‌های مسلمانی مانند فلسطین نمی‌روید و برضد صهیونیست‌ها قیام و مبارزه نمی‌کنید؟ در پاسخ می‌گویند: بزرگترین جواب این پرسش در قرآن کریم بیان شده است، در آنجایی که خداوند درباره‌ی دشمن نزدیک (َالعَدُوُّالقَریب) سخن می‌گوید و می‌فرماید: (يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذينَ يَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ وَ لْيَجِدُوا فيکُمْ غِلْظَةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقينَ)[1]؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! با کافرانی که به شما نزدیکترند، پیکار و جهاد کنید! آن‌ها باید در شما شدّت و خشونت احساس کنند و بدانید خداوند با پرهیزگاران است.

وی در ادامه توضیح می‌دهد:

 اولا: مبارزه با دشمن نزدیک نسبت به مبارزه با دشمن بعید اولویت دارد.

ثانیا: مبارزه با دشمن بعید، باعث خونریزی خواهد شد و آیا چنین عملی به صلاح دولت اسلامی خواهد بود.؟ یعنی در صورتی پیروزی به دست آید، آیا چنین پیروزی برای دولت اسلامی خواهد بود یا برای حکام که به دنبال فرصت می گردند تا اغراض غیر اسلامی خود را عملی کنند، اگر در ظاهر این اغراض اسلامی به نظر آید.

ثالثاً: سبب اصلی وجود استعمار در کشورهای اسلامی، خود حکام کشورهای اسلامی هستند، لذا مبارزه با استعمار فایده‌ای ندارد و چیزی جز تضییع وقت نخواهد بود، بنابراین می‌بایست در ابتدا بر کشورهای اسلامی متمرکز شویم.[2]

داعشیان معتقدند که جنگ با دشمن قریب پیروی از سیره صحابی‌ای چون خلیفه‌ی اول است که وی  در زمان خلافت خود، مبارزه با مرتدین را بر فتح قدس - که بعد از او توسط خلیفه‌ی دوم فتح گردید- مقدم کرد.[3]

توجیه دیگر آنان در مبارزه با مسلمانان - بخصوص شیعیان - استناد به عملکرد صلاح الدین ایوبی است، که در پاسخ به سؤال مذکور (چرا بجای اسرائیل با مسلمانان می‌جنگید؟) این چنین گفته‌اند:

جواب آن نزد صلاح الدین ایوبی و نورالدین زنگی است، زمانی که با شیعیان در مصر قبل از قدس جنگیدند. صلاح الدین ایوبی بیشتر از50 جنگ بر ضد شیعیان مصر- قبل از مبارزه با قدس - انجام داد و وقتی از او سوال شد با شیعه در مصر می‌جگنید و دشمن رومی صلیبی را به حال خود راها کرده‌ای؟ جواب داد با صلیبیان نمی‌جنگم در حالی که پشتم به شیعیان مکشوف است، یعنی با وجود شیعه نوبت به مبارزه با کفار صلیبی نمی‌رسد.[4]

داعش با این مقدمات نتیجه می‌گیرند که جنگ و جهاد بر ضد کسانی که به عقیده‌ی آن‌ها دچار شرک و نفاق شده اند، واجب‌تر است و اولویت دارد و جهاد و مبارزه با کفار و یهود و نصاری و خصوصا صهیونیست‌ها (رژیم اشغالگر قدس) و آمریکا در اولویت بعدی قرار دارد و  فعلا و اکنون نیازی به مبارزه و جهاد با آن‌ها وجود ندارد.

نقد و بررسی

1) آنچه که در آیه‌ی 123 از سوره‌ی توبه ذکر شد با توجه به روایاتی که در این زمینه آمده است، درباره‌ی قتال وجنگ با کفار نزدیک و یا العَدُوُّالقَریب (یهود و یا امپراتوری روم شرقی در شام و...) می‌باشد و شکی نیست در اینکه امکان ندارد که منافقین (آن‌گونه که تکفیریون و داعشی‌ها می‌پندارند که مراد از کفار نزدیک در آیه‌ی شریفه، منافقون و مشرکین از مسلمانان می‌باشند) مصداق این آیه باشند، چه رسد به این‌که شامل مسلمین شود. آنچه که در روایات درباره‌ی آیه 123 از سوره‌ی توبه آمده آن است که مقصود از دشمن نزدیک یا عَدُوُّالقَریب، یهودیانی هستند که در اطراف مدینه ساکن بودند، مثل بنی قُرَیظه و بنی نَضیر و یهود خیبر. ابن عباس نیز در این‌باره گفته که مراد از عَدُوّ قریب، مثل بنی قُرَیظَه و بنی نَضیر و یهود خیبر و مانند آن‌ها می‌باشد. [5]

2) قرآن کریم حتی یک بار هم منافقین را به عنوان مصداقی از دشمنان نزدیک یا عَدُوُّالقَریب (به عنوان کفاری که در مجاورت ونزدیکی مسلمین باشند) یاد نکرده است، با این‌که آن‌ها (منافقین) در میان مسلمانان زندگی می‌کردند و پیوسته با حیله‌ها و نیرنگ‌های گوناگون به دنبال به دست آوردن فرصت‌هایی برای توطئه و نقشه بر ضد اسلام و مسلمین و نیز در پی ایجاد اختلاف و آشوب و فساد در جامعه‌ی اسلامی بودند. بنابر این با این‌که بسیاری ازجریآن‌های تکفیریِ منحرف به مخالفین خود، اعمّ از اهل سنت و شیعه و پیروان مذهب اهل بیت (علیهم السلام) به ناحق و دروغ  نسبت نفاق و منافقین و حتی مشرکین و کفار می‌دهند، ولی با این حال آن‌ها نمی‌توانند براساس آیات قرآن کریم (از جمله آیه‌ی 123 از سوره‌ی توبه) گروه‌های مسلمان (و منافقین) را به عنوان کفار نزدیک و عَدُوُّ القَریب (کفاری که در مجاورت و نزدیکی مسلمین قرار دارند و آیه 123 از سوره‌ی توبه به آن اشاره دارد) به حساب آورند. روی این جهت، جهاد و جنگ و کشتارِ مسلمانان اعمّ از شیعه و سنی جائز نیست و شکی نیست که قتل عام و نابودی مسلمانان به دست تکفیری‌ها و داعشی‌ها، هیچ ربطی به آیه‌ی شریفه (آیه 123 از سوره توبه) ندارد. [6]

3) با اینکه در زمان حیات پیامبر اسلام (ص) تعداد منافقین زیاد بودند، به گونه‌ای که سوره منافقون نازل شد و آن‌ها را بر افعال و کارهای زشتشان ملامت و سرزنش نمود، ولی با این حال  پیامبر اسلام( ص) اقدام به جنگ با آن‌ها نکرد و کشتن منافقین هرگز در سیره و روش آن حضرت نبوده است، بلکه پیامبر(ص) آن‌ها را ارشاد و راهنمایی و هدایت می‌نمود و توطئه‌ها و نقشه‌هایشان را (از طریق وحی و آیات قرآن کریم) برمَلا و آشکار می‌کرد. بنابراین، کشتن مسلمانانِ غیر وهابی (مسلمانان شیعه و سنی که با تفکرِ وهّابیت مخالف هستند) به عنوان این‌که آن‌ها از منافقون و یا مشرکین و یا کفار هستند (آن‌گونه که تکفیری‌ها و داعشی‌ها آن را ادّعاء می‌کنند) مشروع و جایز نیست و هرگز نمی‌توان این عمل شنیع و زشت را به روش و سیره‌ی پیامبر اسلام (ص) نسبت و استناد داد. [7]

4) برخلاف نظر و دیدگاه جریان تکفیری و داعشی، خداوند در سوره توبه آیه 73 (يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصيرُ[8] اولویتِ جهاد را در مقابل کفار قرار داد نه در مقابل منافقین و در این آیه جهاد با کفار را بر جهاد و جنگ با منافقین مقدم داشت و متن و نص این آیه‌ی شریفه به طور واضح و آشکار دلالت دارد بر این که جهاد با کفار مقدم بر جهاد با منافقین است و این در حالی است که دیدگاه و نظر جریان تکفیری داعشی کاملا با نص این آیه در تعارض و تضاد و تناقض است، زیرا که آن‌ها به گمان باطل خود اولویتِ جهاد خود را مقابله و جنگ با مسلمانانی قرار دادند که منافق و مشرک و کافر هستند. تکفیری‌ها و داعشی‌ها ادعاء می‌کنند و معتقدند که شیعیان و نیز اهل سنتی که مخالف تفکرِ وهّابیت می‌باشند از منافقین و مشرکین و کفار هستند و می‌گویند پیش از هر دشمن دیگری ابتداء باید با این‌ها جهاد کرد و جنگید. [9]

6) کلمه‌ی جهاد که در قرآن کریم در موارد زیادی به کار رفته در واقع در مورد برخورد و مقابله با کفار آمده است و حتی یک مورد هم در مقابل مسلمانان منحرف (مانند منافقین) استعمال نشده است و اگرچه در سوره‌ی توبه آیه‌ی 73 کلمه‌ی جهاد در مقابل منافقین به کار رفته است، ولی مفسرین اتفاق نظر دارند که مقصود از جهاد در برابر منافقین، جهاد فرهنگی می‌باشد (اَلجِهادُ الثَّقافی) نه جهاد فیزیکی و نظامی (اَلجِهادُ العَسکری)، روی این جهت اهل علم و علما و دانشمندان و مفسرین اتفاق نظر دارند که جهاد و جنگ بر ضد منافقین در اسلام جایز نیست. [10]

اینکه مقصود از جهاد با منافقین در آیه‌ی 73 از سوره‌ی توبه، جهاد فرهنگی می‌باشد نه نظامی، روایات صحیحه‌ای که مرحوم طبری در تفسیر جامع البیان در این‌باره نقل کرده است آن را تأیید و تأکید می‌کند:

 عن ابن عباس قوله تعالی: «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ ...» فَأَمَرَهُ اللهُ بجهاد الکفار بالسیف والمنافقین باللسان واَذهَبَ الرِّفقَ عَنهُم. و کذلک عن ابن عباس «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ... » قال: الکفار بالقتال والمنافقین اَن یَغلُظَ علیهم بالکلام. یعنی از ابن عباس در رابطه با آیهی (يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ...)،  نقل شده که گفت منظور از این آیه آن است که خداوند به پیامبرش امر کرد که با کفار با شمشیر جهاد کند (که همان جهاد نظامی و عسکری است) و با منافقین به وسیله‌ی زبان و بیان جهاد نماید (که همان جهاد فرهنگی و ثََقافی می‌باشد)  و باز از ابن عباس نقل شده که درباره‌ی این آیه‌ی شریفه (جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ) گفته است که منظور آن است که با کفار، قتال و جنگ شود و با منافقین از طریق سخن تند و غلیظ برخورد شود. این روایات ذکر شده و مانند آن‌ها می‌فهماند که مراد از جهاد با منافقین، جهاد فرهنگی و زبانی می‌باشد نه جهاد نظامی و فیزیکی. [11]

7) امروز نزدیک‌ترین دشمنِ کافر نسبت به  امت اسلامی از نظر جغرافیایی، وجود پلید رژیم صهیونیستی و غاصب و اشغالگر است که بخشی از بلاد مسلمین یعنی فلسطین را در عمق سرزمین‌ها و بلاد اسلامی (فلسطین، اُردُن، مصر، سوریه، لبنان) مورد تجاوز و اشغال قرار داده است. آیا امروز بنا به نصّ و صریح این آیه (يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذينَ يَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ وَ لْيَجِدُوا فيکُمْ غِلْظَةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقينَ)[12] که تکفیریون برای قتل و جنایت و غارتشان به آن استدلال می‌کنند، جهاد بر ضد صهیونیست‌های غاصب واجب نیست؟ آیا تجهیز و آمادگی و اعزام همه‌ی این گروه‌های جوانِ مسلمان و شاداب و انقلابی از سرزمین‌های اسلامی و غیر اسلامی برای کشتار و قتل عام برادران مسلمان‌شان در بلاد اسلامی، بزرگترین خدمت جهت لَبّیک و پاسخ به اراده و خواست نامشروع رژیم صهیونیستیِ غاصب و آمریکا‌ی جنایتکار نیست؟! [13]

8) خداوند متعال از تکفیر کسانی که اظهار اسلام می‌کنند نهی کرده است. چنان‌که می‌فرماید:

(يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقي‏ إِلَيْکُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً)[14] ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هنگامی که در راه خدا گام می‌زنید (و به سفری برای جهاد می‌روید)، تحقیق کنید! و بخاطر این‌که سرمایه‌ی ناپایدار دنیا (و غنایمی) به دست آورید، به کسی که اظهار صلح و اسلام می‌کند نگویید: «مسلمان نیستی!»

نتیجه

بنابراین؛ نسبت دادن نفاق از سوی تکفیری‌ها  و داعشی‌ها به مسلمین اعم از شیعه و سنی، پایه و اساسی ندارد، زیرا که معنای نفاق، اظهار اسلام پنهان داشتن کفر است، در حالی که اهل سنتی که مخالف عقائد تکفیری‌ها و داعشی‌ها هستند و نیز شیعیان و امامیه، اظهار شهادتین می‌کنند و مسلمان می‌باشند نه منافق. آن‌ها (شیعیان) از صمیم دل و عمق جان به شهادتین ایمان دارند و دل‌ها واعضاء و جوارح واعمالشان سرشار از ایمان است و تمسک به جمیع ضروریات اسلام و دین می‌کنند و در کتابهای اعتقادی و تفسیری و اصولی و فقهی و غیره به معتقدات خود تصریح می‌نمایند و با دلایل و براهین محکم و استوار به عقایدشان استدلال می‌کنند و همانند برادران اهل سنتِ خود به توسل و شفاعت و تبرک جستن به آثار اولیاء ایمان دارند و پیرامون این دسته از عقائد خود نیز تقیه نمی‌کنند و حتی با صدای بلند وهّابیون تکفیری را که درباره این امور اعتقادی شبهه افکنی می‌کنند، دعوت به مناظره می‌نمایند. [15]


 



[1] . سوره توبه، آیه 123.

[2. رک: رمضان، بسام؛ داعش: الله لم يأمرنا بقتال إسرائيل؛ سایت المصری الیوم 9/7/2014، به آدرس: http://www.almasryalyoum.com/news/details/479626

[3]. همان.

[4]. همان.

[5]. سعادت، سید اصغر، سیزده پاسخ به یک شُبهه خطرناکِ تکفیریون ودواعِش، تهیه و تدوین معاونت بین الملل حوزه، پایگاه اندیشوران حوزه: http://saadat.andishvaran.ir/fa/ShowNote.html?ItemId=11370

[6]. سعادت، سید اصغر، همان.

[7]. سعادت، سید اصغر، همان.

[8]. سعادت، سید اصغر، همان.

[9]. توبه : 73 . اى پيامبر با كافران و منافقان جهاد كن و بر آنان سخت بگير و جايگاهشان دوزخ است و چه بد سرانجامى است.

[10]. سعادت، سید اصغر، همان.

[11] . الطبری، محمد بن جریر؛ جامع البیان فی تأویل آیِ القرآن، دارالمعرفة، بیروت - لبنان ج10 ص183.

[12] . سوره توبه آیه 123.

[13]. سعادت، سید اصغر، همان.

[14] . سوره نسا آیه 94.  

[15]. برای مطالعه بیشتر در پاسخ به شبهه تکفیری‌ها درباره اولویت جهاد قریب، به مقاله:  سیزده پاسخ به یک شُبهه خطرناکِ تکفیریون ودواعِش، ترجمه آقای اصغر سعادت، تهیه و تدوین معاونت بین الملل حوزه، به آدرس پایگاه اندیشوران حوزه: http://saadat.andishvaran.ir/fa/ShowNote.html?ItemId=11370 مراجعه شود.

 


آخرین کتاب ها